ملکه دروغين

موضوعات : ملکه

در شهر کندو به طور معمول طی چرخه طبیعی حیات زنبوران عسل ، ملکه باکره جوان پس از انجام پرواز جفت گیری و بازگشت به کندو با استقبال تعدادی از زنبوران کارگر جوان مواجه می شود. ملازمین ملکه به دورش حلقه زده او را با خرطوم های خود تمیز می کنند و ژله شاهانه تقدیمش می کنند.


در شهر کندو به طور معمول طی چرخه طبیعی حیات زنبوران عسل ، ملکه باکره جوان پس از انجام پرواز جفت گیری و بازگشت به کندو با استقبال تعدادی از زنبوران کارگر جوان مواجه می شود. ملازمین ملکه به دورش حلقه زده او را با خرطوم های خود تمیز می کنند و ژله شاهانه تقدیمش می کنند. کاگران ملکه را ترغیب به تخم گذاری می کنند.

ملکه پس از گذشت مدتی شروع به تخمگذاری می نماید. تخم ها پس از چند هفته به زنبورانی جوان با جنسیت نر یا ماده  عقیم می شوند. زنبوران نر پس از بلوغ به طور آزادانه به هر کلنی در زنبورستان که بخواهند رفت و آمد می کنند و تلاش می کنند تا ژنوم اجدادی خود را طی جفت گیری با ملکه ای جوان به نسل های آتی منتقل سازند. زنبوران ماده عقیم (زنبوران کارگر) پس از گذرندان یک سوم عمر خود درون کندو  سرانجام به خارج از کندو رفته ، شهد ، گرده ، آب و صمغ گیاهان را جمع آوری می نمایند. طی سهل انگاری زنبوردار ملکه جوان بین دو قاب مانده و به طور کاملاً تصادفی می میرد. پس از گذشت حدود یک روز زنبوران کارگر در شهر خود درصد پرورش ملکه ای جدید خواهند بود. سوالی که پیش می آید این است که چگونه ده ها هزار عدد زنبور کارگر متوجه وجود و یا عدم وجود ملکه  در شهر خود می شوند؟

چه چیزی سبب می شود که زنبوران کارگر با وجود ملکه جوان ملکه دیگری را پرورش نمی دهند؟
 

غده آرواره ای ملکه Queens  Mandibular   Glands

سه جفت غده درسر زنبوران ماده( کارگر و ملکه) شناخته شده است. غده بزاقی ، غده هیپوفارینژل و غده فکی(آرواره ای )

غده بزاقی در زنبوران کارگر و ملکه عملکردی مشابه دارند(هضم غذا). غده هیپوفارینژل در دوره خاصی از حیات زنبوران کارگر فعال است و ژله رویال(غذای شانه ها) تولید می نماید و غده آرواره ای در ملکه و زنبوران کارگر کاربردی متفاوت دارند.

غده آرواره ای در دو طرف سر، زیر شاخک ها و قسمت فوقانی آرواره ای بالایی زنبور عسل قرار دارد. ترشحات این غدد توسط کانلی از آرواره به دهان ریخته می شود.

در سال 1961 Butler و همکارانش دو نوع اسید مهم از ترکیبات فرمون آرواره ای را تشخیص دادند.

1)9-oxo-2-decenoic  acid  or  9-keto-(E)-2-decenoic acid (9ODA)

2) 9-Hydroxy-2-decenoic  acid (9HDA)

در سال 1987 محققین دانشگاه Simon  fraser سایر ترکبیات ناشناخته این فرمون را ( این فرمون از 5 ماده تشکیل شده است) کشف کردند.

مقدار فرمون ترشح شده در ملکه به سن ملکه ، جفت گیری ملکه ، فصل و اوقات روز وابسته است. پس از لقاح ملکه و شروع تخم ریزی آن میزان ترشح فرمون تا حله بالایی افزایش می یابد. میزان ترشح فرمون در ملکه های پیر به میزان قابل توجهی کاهش می یابد. همچنین در فصول پاییز و زمستان نیز میزان ترشح کاهش می یابد. در کل در مواقع تخم گذاری ملکه نسبت به سایر اوقات میزان  ترشح این فرمون بیشتر است.

 

عملکرد فرمون غدد آرواره ای در جنس کارگر

این غده تاسن 12 روزگی به همراه غده هیپوفارینژل در جنس کارگر مسئول تولید ژله رویال می باشد. ژله رویال غذای مصرفی لاروها تا سن 3 روزگی و ملکه تا پایان عمر می باشد. تحقیقات نشان می دهند که این دو غده در غیاب دیگری قادر به تولید ژله رویال نمی باشند . با مسن شدن زنبوران کارگر و غیر فعال شدن  هیپوفارینژل غدد آرواره ای تغییر کاربری می دهند. این غده فرمون 2-heptanone را ترشح می سازد که این فرمون در هشدار و دفاع کاربرد دارد.
بقیه در ادامه مطلب



عملکرد فرمون غدد آرواره ای در ملکه

در بین ترکیبات فرمون آرواره ای ملکه(9ODA) نسبت به سایر ترکیبات حتی(9HDA) زودتر شناخته شد و دانشمندان آنرا ماده ملکه Queen substance نام گذاشتند. از آن پس این ماده توجه بسیاری از دانشمندان را به خود جلب نمود و برای این فرمون کاربردهای متنوعی تعریف گردید.

1- باز دارنده پرورش ملکه                                                    

2- بازدارنده رشد تخمدانهای کارگران                                           

3- جذب کننده زنبوران نربرای جفت گیری                         

4- شناسایی ملکه توسط افراد کلنی

5- تثبیت خوشه بچه     

 6- تحریک فعالیت   چرایی              

7- جذب کننده کارگران  برای بچه دهی        

 8- تحریک زنبوران کارگر در ترشح نازانف

9- شناخت کلنی و جهت یابی زنبوران کارگر

 

مکانیسم پراکنش و عمل فرمون آرواره ای در ملکه

پس از جفت گیری و بر گشت ملکه به کندو بلافاصله پس از تخم گذاری ترشح فرمون آرواره ای به مقدار قابل ملاحظه ای افزایش خواهد یافت. این فرمون که مایعی سفید رنگ می باشد از طریق مجرای آرواره  بالا به داخل دهان ریخته می شود. طی نظافت و خودلیسی ملکه این فرمون در تمام سطح خارجی بدن ملکه پراکنده می شود. در هنگام غذا دهی به ملکه توسط کارگران و لمس( توسط شاخک ها) و نظافت ملکه(توسط خرطوم) توسط ملازمین، این فرمون به این عده از کارگران انتقال می یابد.

ملازمین ملکه


طی تبادلات غذایی و تماسی داخل کندو بین کارگران ، این فرمون بتدریج و به طور دائم در کل کندو پخش می شود در نتیجه زنبوران کارگر به ملکه توجه بیشتری می کنند ا ز  او مواظبت می کنند و او را به شایستگی رسیدگی می نمایند.

تا زمانی که این فرمون در کلنی پخش شود تمام زنبوران از جود  ملکه اطلاع می یابند چنانچه ترشح این فرمون در کلنی کم و یا قطع شود زنبوران کارگر متوجه فقدان ملکه یا پیر شدن ملکه می شوند و شرایط را برای پرورش ملکه جدید از لاروهای جوان 1 تا 3 روزه مهیا می سازند.

قبل از لقاح ، ملکه برای جذب زنبوران نر در زنبورستان و حتی خارج از آن از زنبورستان ها ی دیگر اقدام به ترشح این فرمون به اضافه فرمون ترژیت ( غدد حلقوی شکمی) (tergite) می نمایند.

گیاهان در قبال گرده افشانی که زنبوران عسل انجام می دهند مقداری شهد یا گرده به عنوان دستمزد در اختیار آنها قرار می دهند. چنانچه گیاهی از  لحاظ شهد و گرده غنی نباشند زنبوران عسل تمایلی به گذراندن وقت و انرژی خود برای گرده افشانی این نوع گیاهان ندارند. با توجه به این مسئله دانشمندان در پی شناخت راهی بودند که از طریق آن بتوان زنبوران را هدف دار به سمت گیاهان جذب نمایند.

پس از شناخت فرمون آرواره ای ملکه و شناخت کاربردهای گوناگون آن دانشمندان به خواسته شان نزدیکتر شدند.

شرکت های تجاری با کپی برداری از فرمون آرواره ای ملکه، شبه فرمونی سنتتیک     QMP را با دو محصول با نام های تجاری Bee    Boost و Fruit Boost  سنتز و حدود 2 دهه است که این محصولات در کشاورزی صنعتی دنیا مصرف می شود.

OMP مخلوطی پیچیده از 5 ماده شیمایی است که ترکیبی از این 5 ماده تاثیر فوق العاده ای را روی فعالیت های حیاتی زنبوران عسل دارد. این فرمون تا حد بالایی بر روی رفتار و اعمال آنها چه داخل از کندو و چه خارج از کندو اثر می گذارد و آنها را تحت کنترل خود قرار می دهد.

 

 Fruit Boost

Fruit Boost محصولی بیوتکنولوژی است که ترکیبات آن شبیه ترکیبات فرمون آرواره ای ملکه است. این محصول به طور چشمگیری در افزایش گرده افشانی و بهبود کیفیت محصولات در حد عالی استفاده میگردد. در ایالات متحده از سال 1989 تا به امروز در افزایش محصولاتی چون کیوی ، هلو ، سیب ، گلابی ، زغال اخته ، قره قاط و .... این محصول مورد استفاده قرارگرفته است.

زمانی که تعداد زیادی از شکوفه و گل درخت مورد نظر باز شود این محصول را به صورت محلول با آب روی درختان اسپری می نمایند. تحقیقات نشان می دهند که تعداد زنبوران در اطراف درختانی که به این محصول آغشته شده اند تا 37% در مقایسه با درختانی که از این محصول استفاده نشده است افزایش می یابد. افزایش تعداد زنبوران ملاقات کننده از اصلی ترین و افزایش زمان ملاقات از دیگر پیامدهای استعمال این محصول می باشد.

افزایش و بهبود محصولات ، در صورت استفاده از این محصول سنتتیک به 2 صورت توجیه شده است.

1 - به علت شباهت این فرمون با فرمون ملکه و میزان علاقه و جاذبیت زنبوران عسل به این فرمون پس از اسپری شدن این محصول روی درختان زنبوران  کارگر زمان بیشتری صرف جمع آوری شهد و گرده و گل های بیشتری را ملاقات می نمایند.

2 - پس از بازگشت زنبورانی که با این نوع محصول سنتتیک برخورد کرده و شهد یا گرده ای جمع آوری نمودند ، درون کندو رقص های مکالمه ای( حرکتی که زنبواران کارگر پس از کشف منبع جدید در روی شانها برای معرفی محل منبع جدید به سایر زنبوران انجام می دهند) شدید تر و طولانی تر نسبت به سایر زنبورانی که با این محصول مواجه نشده اند انجام می دهند. طی این عمل زنبوران چرا روی بیشتری جذب گیاه مورد نظر می گردند. در نتیجه زنبوران بیشتری به ملاقات گل های آن گیاه می روند و گرده افشانی با موفقیت بیشتری صورت می پذیرد و نهایتاً محصولات کندو نیز افزایش می یابد.

طی آزمایشات به عمل آمده اختلاف معنا داری در مورد اندازه میوه کیوی در صورت استفاده از این محصول سنتتیک در مقایسه با عدم استفاده از این محصول وجود دارد.

 

Bee   Boost

به علت شباهت این محصول سنتیک به فرمون آرواره ای ملکه از آن می توان به عنوان ملکه کاذب در کلنی استفاده نمود. از این فرمون می توان در زنبورداری تجاری ، پرورش ملکه ، تکنیک تولید زنبوران پاکتی ، زنبورداری تفننی و مبتدی ، تحقیقات و ..... استفاده نمود.

از جمله کاربردهای ملکه دروغین می توان به موارد ذیل اشاره نمود :

1- در حمل و نقل زنبوران پاکتی احتمال وارد شدن صدمه به ملکه وجود دارد. به علت ارزش اقتصادی بالای ملکه سعی می گردد در انتقالات دقت بیشتری شود یا زنبوران پاکتی بدون ملکه حمل و نقل می گردند.

عدم وجود ملکه در جعبه ، زنبوران را مشوش می سازد. استفاده از این محصول موجب آرام شدن زنبوران عسل در انتقالات زنبوران پاکتی بدون ملکه میگردد.

2- استقرار زنبوران جوان در کندو یا لانه ای که به تازگی در آن مستقر شده اند با تاخیر در فعالیت های حیاتی کلنی همراه خواهد بود. استفاده از شبه فرمون آرواره ملکه این تاخیر را کاهش می دهد و موجب تحریک زنبوران به فعالیت بیشتر می گردد.

3- عدم وجود ملکه در یک کندو پیامدهایی در پی خواهد داشت. با استفاده از Bee   Boost کندوی یتیم را می توان تا چند روز بدون ملکه و بدون ایجاد هیچ خللی در کلنی پابرجا نگه داشت.

(عدم وجود ملکه در کلنی استرسی ایجاد می نماید و هدف و انرژی کلنی را به سمت پرورش ملکه سوق دهند.)

4- استفاده از این شبه فرمون در تثبیت موفق بچه کندو در لانه جدید بسیار موثر می باشد.

5- به علت ارزش اقتصادی ملکه همچنین ارزش والای اقتصادی زنبور در گرده افشانی ، می توان از Bee   Boost در گرده افشانی های یکبار مصرف به جای  یک ملکه واقعی در کاهش خسارت و هزینه ها استفاده کرد.

6- جذب زنبوران جامانده و جلب زنبورانی  که بر حسب اتفاق گم شده اند.

7- جایگزین ملکه در کلنی های گرد افشان در قفس معمولاً در گرده افشانی هایی که احتمال نابودی کلنی وجود دارد( در این موارد ارزش گرده افشانی ارجحیت دارد به زندمانی کلنی) از ملکه ی کاذب به جای ملکه واقعی استفاده میگردد.

8- اغلب کندوهای هسته ای بدون ملکه در مقابل حمله زنبوران واسپ بسیار آسیب پذیرند تحقیقات نشان می دهد استفاده از Bee   Boost در کندوهای هسته ای بدون ملکه مقاومت در برابر واسپ ها را تا 6 روز افزایش می دهد .

9- بهبود موفقیت در پرورش ملکه

منبع:زنبور آرام

  • نویسنده : mellifera
  • تاریخ : يكشنبه 10 ارديبهشت ماه 1391
  • 8167 بازدید
  • 1 نظر